Say nắng diễn tiến qua ba mức: chuột rút do nhiệt, kiệt sức do nhiệt và sốc nhiệt. Dấu hiệu quan trọng nhất của sốc nhiệt là thay đổi ý thức (lú lẫn, co giật, lơ mơ), cần gọi cấp cứu 115 ngay và làm mát người bệnh tích cực. Không đánh gió, cạo gió thay cho cấp cứu.
Những ngày nắng nóng, nhiều công nhân chịu nhiệt liên tục: xưởng có máy tỏa nhiệt, đi làm giữa trưa, về phòng trọ mái tôn nóng hầm hập. Choáng váng, mệt lả, chuột rút sau ca hay bị coi là “mệt bình thường”, nhưng có thể là dấu hiệu cơ thể quá tải nhiệt. Phần lớn ca nhẹ xử lý được nếu biết sớm, một số ít chuyển nặng rất nhanh.
Vì sao say nắng xảy ra?
Cơ thể giữ nhiệt ổn định chủ yếu bằng đổ mồ hôi. Khi trời quá nóng, độ ẩm cao (mồ hôi khó bay hơi) hoặc mất nhiều nước mà không bù kịp, cơ chế này không theo kịp và thân nhiệt tăng dần.
Ba mức say nắng và cách xử lý
| Mức | Dấu hiệu | Cần làm |
|---|---|---|
| Nhẹ: chuột rút do nhiệt | Co rút cơ đau (bắp chân, đùi, bụng), đổ nhiều mồ hôi | Ngừng hoạt động, nghỉ chỗ mát, uống nước (tốt nhất có điện giải, oresol pha đúng hướng dẫn), kéo giãn nhẹ cơ bị co |
| Trung bình: kiệt sức do nhiệt | Đổ mồ hôi rất nhiều, da ẩm lạnh, mệt lả, chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu, mạch nhanh, có thể ngất thoáng qua; vẫn tỉnh táo | Vào chỗ mát thoáng, nới quần áo, nằm kê cao chân, khăn ướt lên cổ, nách, bẹn, quạt mát, uống từng ngụm nước nếu tỉnh và không nôn. Sau khoảng 1 giờ không đỡ hoặc nặng hơn thì đi cơ sở y tế |
| Nặng: sốc nhiệt (cấp cứu) | Lú lẫn, nói lảm nhảm, kích động, co giật, lơ mơ hoặc hôn mê; thân nhiệt rất cao (có thể từ 40 độ C), da nóng | Gọi 115 ngay |
Sốc nhiệt: việc cần làm trong lúc chờ cấp cứu
- Đưa người bệnh vào chỗ mát, làm mát tích cực: xối, phun nước mát lên người kèm quạt, chườm khăn ướt lạnh ở cổ, nách, bẹn.
- Không cho uống nước nếu lơ mơ, co giật vì dễ sặc.
- Nếu co giật: đặt nằm nghiêng, dọn vật cứng xung quanh, không nhét gì vào miệng.
Đừng đánh gió, cạo gió cho người say nắng nặng. Cách này không hạ được thân nhiệt, còn làm chậm việc làm mát và đưa đi cấp cứu, trong khi thời gian là yếu tố quyết định. Xem số điện thoại khẩn cấp 113, 114, 115.
Cách phòng tránh khi làm việc, đi đường trong nắng nóng
- Uống nước đều suốt ca, không đợi khát. Đổ nhiều mồ hôi thì bù thêm nước điện giải.
- Hạn chế rượu bia, nhất là hôm trước ngày làm việc nặng.
- Mặc quần áo thoáng, sáng màu, đội mũ khi di chuyển giữa trưa.
- Đi xe máy giữa trưa: mũ rộng vành hoặc mũ bảo hiểm có kính, mang nước, dừng nghỉ chỗ có bóng mát khoảng mỗi giờ. Đừng nhịn đói.
- Người mới đến môi trường nóng, người vừa ốm dậy, người thiếu ngủ sau ca đêm dễ bị ảnh hưởng hơn.
- Thấy đồng nghiệp nói lẫn lộn, đi loạng choạng: báo ngay tổ trưởng hoặc y tế nhà máy, đừng để họ tự về một mình.
Trách nhiệm của nơi làm việc
Công ty có trách nhiệm bảo đảm điều kiện làm việc an toàn, vệ sinh lao động, trong đó có kiểm soát nhiệt độ trong môi trường lao động theo quy chuẩn. Nếu khu vực làm việc nóng bất thường kéo dài, thiếu nước uống, thiếu thông gió, bạn có thể phản ánh với tổ trưởng, bộ phận an toàn lao động hoặc công đoàn cơ sở.
Xem thêm cảm cúm giao mùa: khi nào tự chăm, khi nào đi khám. Thông tin sức khỏe chính thức tại Cổng thông tin Bộ Y tế.
Xem việc làm đang tuyển tại các nhà máy đối tác của Kanata →
Câu hỏi thường gặp
Say nắng nhẹ có tự xử lý được không?
Có, nếu là chuột rút hoặc mệt nhẹ: nghỉ nơi mát, uống nước điện giải. Không đỡ sau khoảng 1 giờ hoặc nặng hơn thì đi cơ sở y tế.
Dấu hiệu nào cho thấy cần gọi 115?
Lú lẫn, nói lảm nhảm, co giật, lơ mơ, hôn mê, thân nhiệt rất cao.
Có nên cạo gió, đánh gió khi bị say nắng nặng không?
Không. Cách này không hạ thân nhiệt và làm chậm việc cấp cứu.
Biên soạn: đội ngũ nội dung Kanata. Cập nhật lần cuối: 13/10/2026. Bài viết mang tính tham khảo chung, không thay thế tư vấn pháp lý hoặc y tế.
