Lao động nữ mang thai không được làm gì là điều nhiều công nhân nữ chỉ tìm hiểu khi đã mang thai được vài tháng, trong khi đây là quyền lợi có mốc thời gian rõ ràng — biết sớm để chủ động báo với công ty sẽ tốt hơn nhiều so với để công ty tự quyết định. Bài này khác với chế độ thai sản (nghỉ sinh, tiền BHXH) — tập trung riêng vào điều kiện làm việc an toàn trong lúc còn đang mang thai.
Từ tháng thai thứ mấy thì được áp dụng chế độ an toàn riêng
Theo Điều 137 Bộ luật Lao động 2019, các quyền về điều kiện làm việc an toàn dưới đây áp dụng từ khi lao động nữ mang thai từ tháng thứ 7 — riêng trường hợp làm việc ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo thì mốc áp dụng sớm hơn, từ tháng thứ 6.
Lao động nữ mang thai không được làm gì trong công việc hằng ngày
Từ mốc tháng thai nêu trên, người sử dụng lao động không được bố trí lao động nữ mang thai:
- Làm việc ban đêm
- Làm thêm giờ (tăng ca)
- Đi công tác xa
Trừ trường hợp lao động nữ tự nguyện đồng ý thì công ty mới được bố trí — nghĩa là công ty không được tự ý sắp xếp mà không hỏi ý kiến, và lao động nữ hoàn toàn có quyền từ chối mà không bị coi là vi phạm.
Được chuyển việc nhẹ hơn hoặc giảm giờ làm mà không bị cắt lương
Nếu đang làm nghề hoặc công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, khi mang thai và báo cho công ty biết, lao động nữ được:
- Chuyển sang làm công việc nhẹ hơn, an toàn hơn, hoặc
- Giảm bớt 1 giờ làm việc mỗi ngày
mà không bị cắt giảm tiền lương, quyền và lợi ích cho đến hết thời gian nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Đây là quyền lợi kéo dài không chỉ trong thai kỳ mà còn suốt giai đoạn nuôi con nhỏ sau này.
Nếu công việc ảnh hưởng xấu đến thai nhi thì có quyền gì
Nếu có xác nhận của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có thẩm quyền về việc tiếp tục làm công việc hiện tại sẽ ảnh hưởng xấu tới thai nhi, lao động nữ mang thai có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động hoặc tạm hoãn thực hiện hợp đồng lao động, chỉ cần báo trước cho công ty kèm xác nhận y tế, thời hạn báo trước tùy theo chỉ định của cơ sở khám bệnh. Đây là quyền chủ động, công ty không được ngăn cản nếu đã có xác nhận y tế hợp lệ.
Cách nhận biết công ty đang vi phạm quyền lợi an toàn của lao động nữ mang thai
- Vẫn xếp ca đêm hoặc ép tăng ca sau khi lao động nữ đã báo mang thai từ tháng thứ 7 (hoặc tháng thứ 6 nếu ở vùng xa) mà không hỏi ý kiến hoặc phớt lờ ý kiến từ chối
- Từ chối chuyển việc nhẹ hơn hoặc giảm giờ làm dù lao động nữ đã báo và có yêu cầu chính đáng, viện lý do “không đủ nhân sự thay thế”
- Cắt giảm lương hoặc phụ cấp khi lao động nữ được chuyển sang công việc nhẹ hơn hoặc giảm giờ làm — đây là vi phạm rõ ràng vì luật quy định không được cắt giảm quyền lợi trong trường hợp này
- Gây khó dễ khi lao động nữ xin tạm hoãn hoặc chấm dứt hợp đồng dù đã có xác nhận y tế hợp lệ về nguy cơ ảnh hưởng thai nhi
Bài này tập trung vào điều kiện làm việc trong thai kỳ — nếu muốn tìm hiểu về thời gian nghỉ sinh và mức hưởng BHXH sau khi sinh, có thể xem thêm bài chế độ thai sản cho công nhân nữ — hai bài bổ sung cho nhau, một bên là lúc còn đi làm, một bên là lúc nghỉ sinh.
Xem việc làm đang tuyển tại các nhà máy đối tác của Kanata →
Câu hỏi thường gặp
Mang thai tháng thứ 5 có được từ chối làm ca đêm không?
Về mặt luật, quyền từ chối làm ca đêm mà công ty bắt buộc phải tôn trọng áp dụng từ tháng thứ 7 (hoặc tháng thứ 6 ở vùng xa). Trước mốc này, nếu cảm thấy công việc ảnh hưởng sức khỏe, nên trao đổi trực tiếp với công ty hoặc xin xác nhận y tế nếu cần thiết.
Công ty có bắt buộc phải tìm được người thay thế mới cho giảm giờ làm không?
Không. Việc bố trí nhân sự để đảm bảo quyền giảm giờ làm hoặc chuyển việc nhẹ hơn cho lao động nữ mang thai là trách nhiệm của công ty, không phải điều kiện để từ chối quyền lợi này.
Giảm 1 giờ làm mỗi ngày có bị trừ vào lương chuyên cần không?
Không nên bị trừ, vì luật quy định rõ không được cắt giảm tiền lương, quyền và lợi ích khi áp dụng chế độ giảm giờ làm cho lao động nữ mang thai — nếu bị trừ, đây là dấu hiệu công ty đang tính sai.
Lao động nữ mang thai làm việc thời vụ có được hưởng các quyền này không?
Có, miễn là có hợp đồng lao động — các quy định về bảo vệ thai sản trong Bộ luật Lao động áp dụng cho mọi lao động nữ có hợp đồng, không phân biệt chính thức hay thời vụ.
