Trong một thời đại mà chỉ vài giây là có thể nhận được một câu trả lời dài, mạch lạc, có một câu hỏi của thầy cô vẫn đáng để chúng ta nhớ suốt đời: “Vì sao em nghĩ như vậy?”
Thuở đi học, không ít lần ta thấy câu hỏi ấy thật phiền. Bài toán đã ra đúng đáp số, sao còn phải trình bày cách giải? Bài văn đã viết đủ ý, sao cô vẫn gạch dưới một câu và ghi bên lề: “Em dựa vào đâu để nhận xét như vậy?” Mãi đến khi đi làm, khi một chữ ký hay một lời nhận xét của mình có thể ảnh hưởng đến cuộc đời người khác, ta mới hiểu vì sao ngày ấy thầy cô chịu khó hỏi thêm một câu.
AI giúp ta hỏi nhiều hơn, nhưng cũng có thể khiến ta vội tin hơn
AI là một trợ lý thông minh. Một học sinh ngại giơ tay trước lớp có thể nhờ AI giải thích lại bài toán đến lần thứ năm. Một người mới vào nghề có thể hỏi nghĩa của một thuật ngữ mà không sợ bị chê cười. Với người khao khát hiểu biết, cơ hội được hỏi lại, được đi chậm ở chỗ mình còn yếu và đi xa hơn ở điều mình say mê là một món quà.
Nhưng AI cũng có thể giúp ta tìm được mười lý lẽ nghe rất thuyết phục cho một điều mà ngay từ đầu ta đã hiểu sai.
Hãy hình dung một người làm tuyển dụng đọc thấy khoảng trống tám tháng trong hồ sơ của một ứng viên. Anh hỏi AI: “Chi tiết này cho thấy ứng viên thiếu ổn định như thế nào?” Chỉ một lát sau, anh có thể có trong tay một bản nhận xét chỉn chu để gửi cho khách hàng. Có điều, cả anh lẫn AI đều chưa từng hỏi ứng viên về tám tháng ấy. Biết đâu đó là quãng thời gian người con về quê chăm cha bệnh nặng. Cũng có thể là một lý do hoàn toàn khác.
Điều duy nhất anh biết chắc là mình chưa biết. Một bản nhận xét có thể đính chính vào ngày mai. Nhưng cơ hội việc làm của một con người thì có khi đã khép lại từ hôm nay.
Bài học cũ trở lại đúng lúc trước khi bấm nút gửi
Chính ở khoảnh khắc trước khi bấm nút gửi, ta mới thấy hết giá trị của sự giáo dục mà thầy cô đã bền bỉ dành cho mình. Câu hỏi cô từng ghi bên lề bài văn năm nào có thể trở lại đúng lúc: “Em dựa vào đâu để nhận xét như vậy?”
Ngày trước, câu hỏi ấy giúp ta sửa một đoạn văn. Nhiều năm sau, nó có thể giúp ta tránh làm tổn thương một con người. Thiếu đi sự rèn luyện ấy, một ngộ nhận nhỏ, được AI diễn đạt thật trôi chảy và được ta đem ra hành động, có thể để lại hậu quả mà lời xin lỗi chân thành nhất cũng khó lòng sửa chữa trọn vẹn.
Lời cảm ơn gửi thầy cô ngày 20/11
Nhân ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, xin cảm ơn những thầy cô đã kiên nhẫn nghe một câu trả lời còn vụng về, đã để học trò được sai mà vẫn đủ tự tin giơ tay lần nữa. Cảm ơn cả những dấu hỏi bên lề trang vở mà phải mất nhiều năm chúng em mới hiểu.
Giữa bao nhiêu điều AI có thể làm giúp hôm nay, chúng em vẫn mang theo bài học thầy cô đã dạy: biết hỏi cho đến khi hiểu, biết đổi ý khi mình sai và biết nghĩ đến người sẽ chịu ảnh hưởng từ quyết định của mình.
Kính chúc thầy cô một ngày 20/11 thật ấm áp. Có những bài học thầy cô đã dạy xong từ lâu, mà đến hôm nay, khi đứng trước một lựa chọn của đời mình, chúng em mới thực sự học được.





