Đám cưới của chính mình, đám tang của người thân — những dịp không ai muốn nhưng chắc chắn sẽ gặp trong đời đi làm. Nhiều công nhân khi rơi vào tình huống này lại xin nghỉ phép năm hoặc nghỉ không lương, mà không biết luật đã có riêng một chế độ gọi là nghỉ việc riêng hưởng lương — nghỉ mà vẫn được trả đủ tiền, tách biệt hoàn toàn với phép năm. Bài này liệt kê rõ từng trường hợp, số ngày cụ thể.
Nghỉ việc riêng hưởng lương khác gì nghỉ phép năm
Đây là hai loại ngày nghỉ hoàn toàn độc lập với nhau:
- Phép năm: số ngày nghỉ tích lũy theo thời gian làm việc trong năm, người lao động chủ động chọn thời điểm nghỉ (xem chi tiết trong bài cách tính phép năm cho công nhân)
- Nghỉ việc riêng: số ngày nghỉ cố định gắn với các sự kiện cụ thể trong đời sống cá nhân (cưới, tang), không trừ vào phép năm, không phụ thuộc vào thâm niên làm việc
Nói đơn giản: dù mới vào làm được 1 tháng, nếu có đám cưới của chính mình, công nhân vẫn được nghỉ việc riêng hưởng lương theo đúng số ngày luật quy định — không cần đợi tích đủ phép năm.
Các trường hợp được nghỉ việc riêng hưởng nguyên lương
Theo Điều 115 Bộ luật Lao động 2019, người lao động được nghỉ việc riêng mà vẫn hưởng nguyên lương trong các trường hợp:
- Kết hôn: nghỉ 3 ngày
- Con đẻ, con nuôi kết hôn: nghỉ 1 ngày
- Cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi; cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi của vợ hoặc chồng; vợ hoặc chồng; con đẻ, con nuôi mất: nghỉ 3 ngày
Đây là các mốc cố định, áp dụng cho mọi người lao động có hợp đồng lao động, không phân biệt làm việc lâu năm hay mới vào làm.
Nghỉ việc riêng không lương — khi nào áp dụng
Ngoài các trường hợp hưởng nguyên lương ở trên, luật còn quy định thêm một trường hợp nghỉ việc riêng không hưởng lương:
- Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh, chị, em ruột mất; cha hoặc mẹ kết hôn; anh, chị, em ruột kết hôn: được nghỉ 1 ngày nhưng không hưởng lương, và phải thông báo với người sử dụng lao động
Ngoài các trường hợp trên, nếu muốn nghỉ thêm vì lý do cá nhân khác, người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ không hưởng lương — thời gian nghỉ tùy theo thỏa thuận giữa hai bên, không có mốc cố định.
Nếu nhiều sự việc xảy ra cùng lúc thì tính thế nào
Ví dụ: một công nhân trong cùng một tháng vừa tổ chức đám cưới (3 ngày hưởng lương) vừa có cha mất (3 ngày hưởng lương) — hai sự kiện này hoàn toàn độc lập, được cộng dồn số ngày với nhau, tổng cộng công nhân này được nghỉ 6 ngày hưởng nguyên lương trong tháng đó, không bị giới hạn kiểu “chỉ được chọn 1 sự kiện” hay áp trần số ngày nghỉ việc riêng trong tháng/năm.
Nghỉ việc riêng có bị tính trừ vào thâm niên hay phép năm không
Không. Vì đây là ngày nghỉ hưởng nguyên lương theo luật, thời gian nghỉ việc riêng vẫn được tính là thời gian làm việc thực tế — không làm gián đoạn thâm niên, không ảnh hưởng đến cách tính phép năm hay các quyền lợi tính theo thâm niên khác như trợ cấp thôi việc. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với nghỉ không lương (mục ông bà, anh chị em ruột nêu trên) — loại này tùy chính sách từng công ty có tính vào thâm niên liên tục hay không.
Cách nhận biết công ty đang xử lý sai quyền nghỉ việc riêng
- Trừ vào phép năm thay vì tính riêng: nghỉ việc riêng và phép năm là hai chế độ độc lập theo luật — nếu công ty tự động trừ ngày cưới/tang vào quỹ phép năm của người lao động, đây là cách làm sai, cần yêu cầu tính lại đúng chế độ
- Đòi hỏi giấy tờ chứng minh ngay lập tức mới cho nghỉ: với các trường hợp đột xuất như tang sự, luật không yêu cầu phải xuất trình giấy tờ ngay tại thời điểm xin nghỉ — công ty có thể yêu cầu bổ sung giấy tờ (giấy báo tử…) sau khi người lao động đi làm trở lại, không nên lấy đó làm điều kiện để từ chối cho nghỉ ngay
- Tính thiếu lương cho những ngày nghỉ việc riêng hưởng lương: cần đối chiếu bảng lương tháng có sự kiện nghỉ việc riêng, đảm bảo những ngày này được trả đủ như ngày làm việc bình thường, không bị trừ hay tính thành nghỉ không lương
Thủ tục xin nghỉ việc riêng
- Thông báo trước cho quản lý trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự, nêu rõ lý do và số ngày xin nghỉ
- Với các sự việc có thể chuẩn bị trước (như đám cưới), nên báo sớm để công ty sắp xếp nhân sự thay thế trong dây chuyền
- Với các trường hợp đột xuất (tang sự), có thể báo qua điện thoại/tin nhắn trước, bổ sung giấy tờ xác nhận (giấy chứng tử, giấy đăng ký kết hôn…) sau khi đi làm lại
- Một số công ty yêu cầu đơn xin nghỉ bằng văn bản kèm giấy tờ chứng minh — nên hỏi rõ quy trình nội bộ để tránh bị tính nhầm thành nghỉ không phép
Nếu bạn đang trong tháng đầu tiên đi làm công nhân và cần nghỉ việc riêng ngay trong giai đoạn thử việc/mới vào làm, quyền nghỉ việc riêng hưởng lương vẫn áp dụng bình thường vì đây là quyền lợi cố định theo luật, không phụ thuộc vào thâm niên.
Xem việc làm đang tuyển tại các nhà máy đối tác của Kanata →
Câu hỏi thường gặp
Nghỉ việc riêng có bị trừ vào lương chuyên cần không?
Đây là điểm cần hỏi rõ với từng công ty — về nguyên tắc luật chỉ đảm bảo người lao động được hưởng nguyên lương cơ bản cho những ngày nghỉ việc riêng, còn phụ cấp chuyên cần thường do công ty tự quy định điều kiện riêng, có thể bị ảnh hưởng tùy chính sách nội bộ.
Đang thử việc thì có được nghỉ việc riêng hưởng lương không?
Có. Quyền nghỉ việc riêng áp dụng ngay từ khi có hợp đồng lao động (bao gồm cả thời gian thử việc theo hợp đồng lao động chính thức có điều khoản thử việc), không cần chờ làm đủ thời gian nào.
Nghỉ quá số ngày quy định (ví dụ nghỉ 5 ngày khi cưới thay vì 3 ngày) thì phần dư có được tính lương không?
Phần vượt quá số ngày luật quy định không đương nhiên được hưởng lương — nếu muốn nghỉ thêm, cần thỏa thuận với công ty, có thể phải trừ vào phép năm hoặc tính là nghỉ không lương tùy thỏa thuận.
Nghỉ việc riêng có cần nộp đơn trước bao nhiêu ngày không?
Luật không quy định thời hạn báo trước cụ thể cho nghỉ việc riêng như đối với nghỉ phép năm — nhưng nên thông báo sớm nhất có thể để công ty kịp sắp xếp, đặc biệt với các sự kiện đã biết trước như đám cưới.
