Bỏ qua nội dung chính

Kanata

BA Kỳ 9: BA có cần biết SQL và kỹ thuật không, biết đến đâu là đủ

BA Kỳ 9: BA có cần biết SQL và kỹ thuật không, biết đến đâu là đủ

Chuỗi Business Analyst · Kỳ 9 trên 12

Trong buổi họp chốt tính năng, cậu lập trình viên của chị Hà nói một mạch: “Dữ liệu khách nằm trong cơ sở dữ liệu, em gọi API lấy ra rồi hiển thị lên màn hình.” Chị Hà quay sang bạn BA, thì thầm: “Em hiểu không?” Bạn BA gật đầu: “Dạ, em hiểu vừa đủ để hỏi tiếp ạ.”

“Hiểu vừa đủ” chính là đáp án gọn nhất cho câu hỏi mà rất nhiều người mới hỏi: BA có cần biết SQL và kỹ thuật không? Kỳ 9 giải thích từng thuật ngữ bằng ví dụ đời thường, rồi vạch ra mức “vừa đủ” đó nằm ở đâu.

(Chị Hà và cuộc họp là tình huống tưởng tượng để minh họa.)

Ba từ kỹ thuật BA nghe nhiều nhất

BA có cần biết SQL: Ba từ kỹ thuật BA nghe nhiều nhất

Cơ sở dữ liệu (database) là nơi hệ thống cất giữ thông tin lâu dài. Hãy tưởng tượng một cái tủ hồ sơ lớn. Mỗi ngăn kéo là một bảng (ngăn Khách hàng, ngăn Đơn cơm, ngăn Món ăn). Mỗi tờ hồ sơ trong ngăn là một dòng (một khách, một đơn). Mỗi mục trên tờ hồ sơ là một cột (tên, số điện thoại, giờ nhận). Nếu bạn từng dùng bảng tính, bạn đã quen với kiểu tổ chức này rồi. Ở Kỳ 6 mình đã nói về ERD, chính là bản vẽ sơ đồ các ngăn kéo này.

SQL là ngôn ngữ dùng để “hỏi” cơ sở dữ liệu. Thay vì tự lục từng ngăn, bạn gửi một câu hỏi theo cú pháp nhất định, tủ hồ sơ trả lại đúng những tờ bạn cần. Ví dụ câu hỏi “cho tôi tất cả đơn cơm của ngày 3 tháng 11” được viết đại ý như sau:

`SELECT * FROM don_com WHERE ngay = ‘2026-11-03’`

Đọc từng phần là: lấy hết các thông tin (`SELECT *`), từ ngăn đơn cơm (`FROM don_com`), với điều kiện ngày là 3/11 (`WHERE ngay = …`). Nghe như nói tiếng Anh vụng, đúng không? Đó là lý do SQL được coi là một trong những ngôn ngữ dễ học nhất.

API là “người phục vụ” giữa hai hệ thống. Khi bạn ngồi ở nhà hàng, bạn không vào bếp lấy món. Bạn gọi món với người phục vụ, người đó chuyển yêu cầu vào bếp, rồi mang món ra. API làm đúng việc đó: phần mềm này gửi yêu cầu qua API, phần mềm kia xử lý rồi trả kết quả, hai bên không cần biết bên trong nhau làm gì. Ứng dụng đặt cơm của chị Hà dùng API để “hỏi” cổng thanh toán xem khách đã trả tiền chưa.

Vài từ phụ cũng hay gặp: front-end là phần khách nhìn thấy (giống mặt tiền cửa hàng), back-end là phần xử lý phía sau (giống nhà bếp), server là máy chủ chạy phần back-end.

Vì sao biết chút SQL lại có ích cho BA?

Không ai bắt BA viết code. Nhưng biết SQL cơ bản giúp bạn ba việc rất thiết thực:

  1. Tự kiểm tra số liệu. Khách nói “báo cáo đơn tháng này sai”, bạn tự truy vấn xem dữ liệu gốc thế nào thay vì chờ đội kỹ thuật.
  2. Hiểu dữ liệu để viết yêu cầu đúng. Bạn biết thông tin nào đang có, nằm ở đâu, nên không hứa những thứ hệ thống không có.
  3. Hỗ trợ kiểm thử và nghiệm thu. Sau khi khách đặt thử, bạn có thể xem dữ liệu đã được ghi đúng chưa.

Đỡ phải nhờ lập trình viên trong những việc nhỏ cũng giúp bạn được đồng nghiệp quý hơn, vì ai cũng bận.

Biết đến đâu thì là “vừa đủ”?

Biết đến đâu thì là "vừa đủ"

Có thể hình dung ba mức:

MứcNghĩa làAi cần
1. Đủ để nói chuyệnHiểu khái niệm: cơ sở dữ liệu, bảng, API, front-end, back-end. Nghe dev nói và hỏi lại được.Mọi BA, ngay từ đầu
2. Đủ để tự kiểm traBiết SQL cơ bản: lấy dữ liệu, lọc, sắp xếp, đếm, nhóm. Đọc được sơ đồ ERD.BA muốn làm việc độc lập hơn
3. Đủ để thiết kế sâuHiểu cách tối ưu, bảo mật, kiến trúc hệ thống.Không bắt buộc, thường là việc của kiến trúc sư hoặc lập trình viên cấp cao

Với người mới, đạt mức 1 trước, rồi dần lên mức 2 là hợp lý. Mức 3 chỉ cần nếu bạn muốn rẽ sang hướng kỹ thuật.

Ranh giới quan trọng: BA không quyết thay đội kỹ thuật

Có một cái bẫy của người biết “hơi nhiều”: bắt đầu chỉ cách làm cho lập trình viên (“bạn nên dùng bảng này, gọi API kia”). Việc đó dễ gây xung đột và sai chuyên môn. BA nên nói cần gì và hỏi có làm được không, tốn bao lâu. Còn làm thế nào là quyền của đội kỹ thuật. Hiểu kỹ thuật là để hỏi đúng câu, không phải để làm thay.

Cách học dần, không áp lực

  • Bắt đầu với bảng tính: tập lọc, sắp xếp, đếm, nhóm dữ liệu. Đây thực chất là tư duy của SQL.
  • Học SQL cơ bản qua ví dụ thật: tự dựng vài bảng nhỏ như Khách, Món, Đơn rồi tập hỏi những câu như “khách nào đặt nhiều nhất tháng này”.
  • Nhờ dev giải thích sơ đồ hệ thống của dự án đang làm. Người trong nghề thường vui lòng nếu bạn hỏi cụ thể và thật lòng muốn hiểu.
  • Đọc tài liệu API của một dịch vụ quen thuộc để thấy một “người phục vụ” thực tế hoạt động ra sao.

Tạm kết

Quay lại câu hỏi ban đầu: BA không bắt buộc phải giỏi kỹ thuật, nhưng hiểu kỹ thuật ở mức đủ nói chuyện, và biết chút SQL để tự kiểm tra, sẽ khiến bạn làm việc nhàn hơn và đáng tin hơn. Chị Hà bảo bạn BA của chị giỏi nhất ở chỗ: nghe cậu lập trình viên nói xong, biết hỏi “vậy phần này tốn bao lâu em?” thay vì gật đầu cho qua.

Kỳ trước là BA Kỳ 8: Kỹ năng mềm của BA. Kỳ sau mình sẽ chuyển sang một câu hỏi nhiều bạn trẻ quan tâm: BA Kỳ 10: Mới ra trường, làm BA được không.

Xem việc làm đang tuyển của Kanata →


Bài viết liên quan

Bắt đầu hành trình phát triển của bạn

Để lại thông tin — đội ngũ Kanata sẽ liên hệ tư vấn miễn phí trong vòng 24 giờ

Chat ZaloChat MessengerGọi ngay