Bỏ qua nội dung chính

Kanata

BA Kỳ 10: Mới ra trường, làm BA được không và bắt đầu từ đâu

BA Kỳ 10: Mới ra trường, làm BA được không và bắt đầu từ đâu

Chuỗi Business Analyst · Kỳ 10 trên 12

Minh vừa tốt nghiệp ngành hệ thống thông tin. Bạn nộp hồ sơ vào mười công ty cho vị trí Business Analyst. Ba nơi im lặng, hai nơi từ chối vì “yêu cầu có kinh nghiệm”, một nơi mời phỏng vấn rồi nhắn: “Bên anh cần người làm được việc ngay.” Tối đó Minh hỏi bạn thân: “Chưa có kinh nghiệm thì làm sao có kinh nghiệm?”

Câu hỏi này là “nút thắt” quen thuộc của nghề nào cũng có, nhưng với BA thì có vài cách tháo khá rõ ràng. Kỳ 10 nói về những lối vào nghề cho người mới và cách tự tạo ra thứ mà nhà tuyển dụng đang tìm.

(Minh là nhân vật tưởng tượng để minh họa.)

Vì sao nhà tuyển dụng ngại người mới làm BA?

BA là vị trí phải nói chuyện với khách hàng và đội kỹ thuật ngay từ ngày đầu. Một người chưa từng làm có thể hiểu sai yêu cầu, hỏi chưa đúng chỗ, và cái giá của sai sót đó là cả dự án. Nên nhiều công ty ưu tiên người đã có kinh nghiệm.

Nhưng hầu hết công ty cũng biết rằng phải có người mới thì mới có người giỏi sau này. Nên họ thường để một vài cửa vào cho người chưa có kinh nghiệm.

Giải nghĩa mấy từ nên biết

  • Fresher / junior: fresher là người mới ra trường, junior là người có ít kinh nghiệm (thường dưới vài năm). Tin tuyển dụng hay dùng hai từ này.
  • Intern (thực tập sinh): người làm việc tạm thời để học nghề, thường đang đi học hoặc vừa tốt nghiệp.
  • Portfolio (hồ sơ năng lực): tập hợp những sản phẩm bạn đã làm để chứng minh khả năng, thay cho câu “tôi có kinh nghiệm”. Giống người thợ chụp ảnh mang album đến phỏng vấn.
  • Domain (lĩnh vực nghiệp vụ): mảng bạn hiểu về cách vận hành, như ngân hàng, bán lẻ, y tế, sản xuất.

5 cửa vào nghề cho người mới

Mới ra trường làm BA: 5 cửa vào nghề cho người mới

  1. Thực tập hoặc fresher BA. Nhiều công ty tuyển riêng cho người mới, có người kèm. Đây là cửa đẹp nhất, nên đọc kỹ tin tuyển dụng có chữ fresher, intern, trainee.
  2. Làm kiểm thử (tester) rồi chuyển sang BA. Tester đọc yêu cầu mỗi ngày, rất hiểu sản phẩm và lỗi của yêu cầu. Nhiều BA bắt đầu từ đây.
  3. Làm hỗ trợ khách hàng kỹ thuật hoặc vận hành. Bạn hiểu người dùng thật gặp khó ở đâu, nền tảng rất tốt cho BA.
  4. Trợ lý BA hoặc trợ lý dự án. Nhận việc ghi biên bản, vẽ sơ đồ nháp, cập nhật tài liệu, học cách làm việc của BA đi trước.
  5. Bắt đầu từ chính lĩnh vực bạn đang làm. Một nhân viên kế toán, vận hành kho, chăm sóc khách hàng hiểu nghiệp vụ rất sâu. Khi công ty làm hệ thống mới, những người như vậy thường được mời tham gia và dần chuyển sang BA.

Tự tạo hồ sơ năng lực khi chưa có kinh nghiệm

Đây là phần Minh bắt đầu làm và thấy khác hẳn. Thay vì chờ ai đó cho cơ hội, bạn tự làm một dự án nhỏ giả định, ví dụ:

  1. Chọn một quy trình thật quanh bạn, như tiệm cơm đầu ngõ, câu lạc bộ trường hay phòng khám nhỏ.
  2. Quan sát và hỏi, ghi lại cách họ làm hiện tại và chỗ họ gặp khó. Nhớ xin phép trước.
  3. Viết tài liệu như một BA: danh sách yêu cầu, vài user story, một sơ đồ quy trình, một bản phác giao diện đơn giản. Những loại tài liệu này chính là nội dung Kỳ 3 đến Kỳ 7.
  4. Gói thành một bộ gọn: vài trang, rõ ràng, có thể gửi kèm CV hoặc kể trong buổi phỏng vấn.


Một bộ tài liệu như vậy cho nhà tuyển dụng thấy ba điều: bạn biết cách làm, bạn chịu bỏ công, và bạn hiểu BA làm gì. Điều này thường thuyết phục hơn một dòng “có kiến thức về phân tích nghiệp vụ”.

Ngành học nào dễ vào nghề BA?

Không có ngành duy nhất. Nhiều người theo hệ thống thông tin, công nghệ thông tin, kinh tế, quản trị kinh doanh, kế toán, logistics. Điều quan trọng không nằm ở tên ngành mà ở hai thứ: bạn có hiểu một lĩnh vực nghiệp vụ nào đó không, và bạn có kỹ năng đặt câu hỏi, phân tích, viết rõ không. Ở Kỳ 9 mình đã nói về việc biết kỹ thuật ở mức vừa đủ, bạn có thể bổ sung dần.

Câu hỏi phỏng vấn người mới hay gặp

Câu hỏi phỏng vấn người mới hay gặp

Nhà tuyển dụng thường không hỏi bạn thuộc bao nhiêu thuật ngữ. Họ hỏi tình huống để xem bạn nghĩ thế nào:

  • “Khách nói họ muốn làm một ứng dụng, em sẽ làm gì đầu tiên?” Gợi ý: hỏi vấn đề họ muốn giải quyết, ai sẽ dùng, thế nào là thành công, trước khi nói đến cách làm.
  • “Hai bộ phận muốn hai điều trái ngược, em xử lý sao?” Gợi ý: tìm lợi ích thật phía sau mỗi yêu cầu, đưa ra phương án chung, ghi lại thỏa thuận.
  • “Em đã làm gì cho thấy mình hợp với BA?” Gợi ý: kể dự án nhỏ của bạn, nêu rõ bạn hỏi gì, viết gì, học được gì.
  • “Em không biết thì em làm gì?” Gợi ý: nói thật là chưa biết, rồi nói cách bạn tìm hiểu và hỏi ai.

Đừng cố “nói cho hay”. Người phỏng vấn thường quý sự trung thực và cách suy nghĩ rõ ràng hơn câu trả lời bóng bẩy.

Mấy sai lầm hay gặp của người mới

  1. Chỉ học thuật ngữ mà không thực hành nên nói được mà làm chưa được.
  2. Nộp hồ sơ vào vị trí quá cao (senior, lead) rồi nản. Hãy nhắm đúng cấp của mình.
  3. Chê vị trí “không phải BA” như tester hay hỗ trợ khách hàng, trong khi đó là cửa vào tốt.
  4. Không chọn lĩnh vực. BA “biết hết mọi thứ” thường chẳng chuyên sâu cái gì. Hãy chọn một lĩnh vực bạn quan tâm và đào sâu dần.

Tạm kết

Một tháng sau, Minh không nhận được lời mời nào cho vị trí BA nhưng nhận được lời mời làm tester ở một công ty phần mềm. Bạn nhận, đồng thời vẫn làm tiếp dự án nhỏ của mình vào buổi tối. Sáu tháng sau, người kèm Minh hỏi: “Em có muốn thử viết tài liệu cho một chức năng mới không?”

Kỳ trước là BA Kỳ 9: BA có cần biết SQL. Kỳ sau là câu chuyện của những người đã vào nghề: BA Kỳ 11: Lộ trình thăng tiến của BA.

Xem việc làm đang tuyển của Kanata →


Bài viết liên quan

Bắt đầu hành trình phát triển của bạn

Để lại thông tin — đội ngũ Kanata sẽ liên hệ tư vấn miễn phí trong vòng 24 giờ

Chat ZaloChat MessengerGọi ngay