Chuỗi Kinh doanh · Kỳ 1 trên 5
Hùng vừa nhận việc nhân viên kinh doanh (hay gọi là sale) ở một công ty bán thiết bị văn phòng. Buổi đầu, anh quản lý đưa cho Hùng một bảng tên và số điện thoại, nói gọn: “Em gọi đi, chiều anh hỏi kết quả.” Hùng gọi mười cuộc. Chín cuộc bị từ chối, một cuộc bị cúp máy ngang. Tối về, Hùng nhắn cho bạn: “Chắc anh không hợp nghề này.”
Thực ra, cảm giác đó của Hùng gần như ai làm sale cũng từng trải qua. Đây là Kỳ 1 của chuỗi Kinh doanh. Mình kể tiếp chuyện của Hùng để bạn hiểu công việc thật sự diễn ra thế nào, và quan trọng không kém là thu nhập được tính ra sao, vì đây là điều nhiều người ngại hỏi lúc phỏng vấn.
(Hùng và công ty bán thiết bị là tình huống tưởng tượng để minh họa.)
Nhân viên kinh doanh làm gì trong một ngày?
Công việc cụ thể tùy ngành, nhưng khung chung khá giống nhau:
- Tìm khách hàng tiềm năng: qua danh sách có sẵn, người quen giới thiệu, mạng xã hội, hội chợ hoặc đi thị trường.
- Liên hệ, tư vấn, báo giá: gọi điện, nhắn tin, gặp trực tiếp, gửi bảng giá.
- Theo dõi và chốt đơn: nhắc lại, thương lượng, làm hợp đồng hoặc đơn hàng.
- Chăm sóc sau bán: hỏi thăm, giải quyết vướng mắc, giữ khách quay lại.
- Báo cáo: cập nhật tiến độ, số cuộc gọi, số khách, doanh số theo ngày hoặc tuần.
Điều ít được nói trong tin tuyển dụng: phần lớn thời gian của người mới là liên hệ và bị từ chối, chưa phải chốt đơn. Chấp nhận điều này từ đầu giúp bạn đỡ nản. Với Hùng, chín cuộc bị từ chối không có nghĩa là mình kém, mà là bảng số liệu bình thường của nghề: gọi nhiều, vài người quan tâm, rất ít người mua.
Giải nghĩa các từ sale hay dùng
- Khách hàng tiềm năng (lead): người có thể sẽ mua, chưa chắc đã mua. Giống người ghé quán hỏi giá nhưng chưa gọi món.
- Chốt đơn: khoảnh khắc khách đồng ý mua và đơn hàng được xác nhận.
- Doanh số: tổng số tiền bán được trong một khoảng thời gian, như một tháng.
- Lương cứng: khoản tiền cố định mỗi tháng, ghi trong hợp đồng, không phụ thuộc bán được bao nhiêu.
- Hoa hồng: khoản thưởng tính theo kết quả bán, thường là một tỷ lệ phần trăm trên doanh số hoặc theo mỗi hợp đồng chốt được.
- KPI (chỉ tiêu): những con số cụ thể bạn được giao, như doanh số tháng, số khách mới, số cuộc gặp. Đạt thì được thưởng, thiếu có thể bị trừ hoặc nhắc nhở.
- Chăm sóc sau bán: việc hỏi thăm, hỗ trợ sau khi khách đã mua, để họ quay lại hoặc giới thiệu người khác.
3 khoản thu nhập của nhân viên kinh doanh
- Lương cứng, khoản chắc chắn mỗi tháng. Có nơi thấp, có nơi tương đương nhân viên văn phòng.
- Hoa hồng, phụ thuộc bạn bán được bao nhiêu.
- Thưởng theo chỉ tiêu (KPI), nhận khi đạt mốc như doanh số tháng hoặc quý.
Ví dụ minh họa, không phải mức lương có thật: lương cứng 8 triệu đồng, hoa hồng 2% trên doanh số. Tháng Hùng chốt được 300 triệu đồng doanh số thì hoa hồng là 6 triệu, tổng khoảng 14 triệu đồng. Tháng chỉ chốt được 50 triệu đồng thì hoa hồng 1 triệu, tổng khoảng 9 triệu đồng. Thu nhập dao động theo tháng là chuyện bình thường của nghề này, nên hãy chuẩn bị một khoản dự phòng cho những tháng thấp.
Về mặt pháp lý, Điều 90 Bộ luật Lao động 2019 quy định tiền lương gồm mức lương theo công việc hoặc chức danh, phụ cấp lương và các khoản bổ sung khác. Hoa hồng có được tính vào mức đóng bảo hiểm hay không còn tùy cách ghi trong hợp đồng, nên hãy hỏi bộ phận nhân sự cho rõ.
5 điều nên hỏi trước khi nhận việc sale
- Lương cứng bao nhiêu và có ghi trong hợp đồng không? Đừng chỉ nghe “thu nhập trung bình 15 đến 20 triệu”.
- Hoa hồng tính thế nào: theo doanh số hay lợi nhuận, trả ngay khi chốt hay khi khách thanh toán.
- KPI là bao nhiêu, không đạt thì chuyện gì xảy ra, người mới có giai đoạn làm quen không.
- Khách từ đâu ra: công ty cung cấp danh sách hay mình tự tìm hoàn toàn.
- Chi phí đi lại, điện thoại có được hỗ trợ không.
Dấu hiệu “việc sale” không đáng tin
Một số tin tuyển nhân viên kinh doanh thực chất là tuyển người tự bỏ tiền mua hàng về bán, hoặc đa cấp trá hình. Hãy dè chừng nếu gặp: yêu cầu nộp tiền đặt cọc hoặc mua sản phẩm trước mới được nhận việc; không nói rõ công ty, địa chỉ, sản phẩm mà chỉ hẹn “đến rồi nói”; cam kết thu nhập cao nhưng không có lương cứng và không ký hợp đồng lao động.
Ai hợp với nghề kinh doanh?
Không nhất thiết phải là người nói nhiều. Điều giúp đi đường dài là biết lắng nghe để hiểu khách cần gì, kiên trì theo dõi, trung thực về sản phẩm và chịu được lời từ chối. Người hướng nội nhưng chuẩn bị kỹ, trả lời chính xác thường được khách tin hơn người nói hay mà hứa quá.
Tạm kết
Sau ba tuần, Hùng chốt được đơn đầu tiên. Anh bảo cảm giác lúc đó không phải là vui vì tiền, mà là vui vì một người lạ tin mình. Kỳ sau mình sẽ nói kỹ hơn về cách tìm khách và chốt đơn.
